Tuy nhiên, năm 2012 là “một năm đặc biệt”, như lời của PGS. TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam vì đây là năm nền kinh tế lâm vào tình trạng “khó khăn nghiêm trọng” cũng đồng thời là thời điểm then chốt cần tạo bước ngoặt để xoay chuyển tình hình. Bởi vậy, việc lựa chọn mục tiêu ưu tiên và dồn mọi nguồn lực để thực hiện là vấn đề trọng yếu của nền kinh tế trong năm nay. 

Trong bài tham luận về “Những vấn đề đặt ra đối với kinh tế Việt Nam giai đoạn 2012-2015”, TS Trần Đình Thiên đã phân tích 3 mục tiêu của nền kinh tế quốc gia trong ngắn hạn và khẳng định Chính phủ “không thể không ưu tiên cho mục tiêu tái cơ cấu” trong năm 2012 này. 

Ông Thiên cho rằng, mục tiêu tái cấu trúc nền kinh tế với nhiệm vụ làm thay đổi mô hình tăng trưởng là việc cần làm ngay và làm quyết liệt trong năm 2012 nếu muốn đưa nền kinh tế thực sự thoát khỏi tình trạng khó khăn như hiện nay, đặc biệt là khi tình trạng nền kinh tế chung vẫn đang diễn biến theo xu hướng khó khăn hơn. 

Tuy nhiên, để thực hiện mục tiêu này, cần ổn định nền kinh tế để tái lập lòng tin của thị trường, lòng tin của xã hội. Bởi vậy, thực chất, mục tiêu ưu tiên của năm 2012 sẽ là mục tiêu kép “tái cấu trúc và khôi phục niềm tin”. 

Đồng thời, để có thực hiện “mục tiêu ưu tiên” thì những mục tiêu khác cần phải đặt ở mức độ “không ưu tiên” thì mới có thể huy động mọi nguồn lực xã hội để thực hiện nhiệm vụ chiến lược của quốc gia. 

Ông Thiên nhấn mạnh: Khi đã đặt ra mục tiêu ưu tiên, cần kiên định với mục tiêu này, tránh để lặp lại những nghịch lí đã diễn ra nhiều năm qua khi mục tiêu ưu tiên (kiềm chế lạm phát, ổn định vĩ mô, tái cơ cấu) thì thường khó hoặc không đạt còn mục tiêu không ưu tiên (tăng trưởng GDP) lại dễ dàng đạt được. 

“Điều này chứng tỏ mục tiêu tăng trưởng được thực hiện theo một cơ chế mang tính tự động, bản năng, bất chấp các nỗ lực chính sách”.

Ông khẳng định, “theo logic đó, để xoay chuyển thực tiễn thì điều đầu tiên là phải “đổi mới tư duy”, phải biết đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng ở mức ít tham vọng nhất, ít cần sự quan tâm nhất”.

Theo 2 kịch bản mà Bộ Kế hoạch và Đầu tư đưa ra và đã được Quốc Hội phê duyệt, tăng trưởng năm 2012 nếu thuận lợi sẽ đạt mức 6,5% còn nếu kém thuận lợi hơn sẽ vào khoảng 6%. 

Tuy nhiên, TS Trần Đình Thiên thậm chí cho rằng, kể cả trong kịch bản “ít lạc quan” thì cũng đã lạc quan hơn so với kết quả thực tế đạt được trong năm 2011. Hơn thế nữa, ông Thiên nhận định, các kịch bản mới chỉ thể hiện được những con số mục tiêu chứ không phải là kịch bản hành động và Chính phủ vẫn chưa có kịch bản hành động đi kèm nhằm thực hiện các mục tiêu tới.

Ông đã chỉ ra nhiều bất cập còn tồn tại trong kịch bản tăng trưởng của Quốc Hội. Trong đó có 5 vấn đề chính được đặt ra: 

Một là: Mục tiêu 2012 là giảm mạnh tổng đầu tư xã hội từ 39,8% GDP của năm 2011 xuống còn 33,5-34% nhưng lại đặt mục tiêu GDP tăng trưởng nhanh hơn (6-6,5% so với 5,89% của 2011). Như vậy đồng nghĩa với việc phải tăng hiệu quả đầu tư. Nhưng phép màu tăng hiệu quả đầu tư là ở đâu? 

Hai là: Mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu chậm hơn nhiều (chỉ còn 12% so với 31% của năm 2011) nhưng lại đặt mục tiêu thâm hụt thương mại ngang bằng 2011. Điều này đồng nghĩa với việc yêu cầu nhập khẩu tăng trưởng chậm lại. Tuy nhiên, “đầu vào” tăng chậm lại sẽ kéo tụt GDP. Khi đó, mục tiêu tăng trưởng GDP sẽ trở thành quá sức. 

Ba là: Chính phủ đặt mục tiêu lạm phát thấp hơn. Mục tiêu này có thể đạt được với chủ trương tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa nhưng lại mâu thuẫn với việc giải quyết nhu cầu tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Trong khi đó, xin nhắc lại là mục tiêu GDP 2012 của Chính phủ lại đang đặt cao hơn. 

Bốn là: Mức giảm lạm phát xuống dưới 10% - nếu có thể thực hiện - thì đã đủ để đảm bảo tái lập ổn định kinh tế vĩ mô và giúp doanh nghiệp vượt khó hay chưa? Kể cả trong trường hợp mục tiêu lạm phát được thực hiện thì mức sống thực của người dân vẫn bị giảm sút vì lạm phát vẫn tăng nhanh hơn GDP. 

Năm là: Mức chi ngân sách của Việt Nam là quá lớn (33-33,5%GDP) so với mức thông thường của các quốc gia trên thế giới còn mục tiêu giảm bội chi ngân sách năm 2012 lại  “nhỏ giọt”, chỉ giảm 0,5%. 

Theo Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, việc thực hiện mục tiêu chiến lược trong điều kiện nguồn lực bị hạn chế và chính sách của chính phủ bị “thu hẹp” là vô cùng khó khăn. Chính vì vậy, ngay từ bây giờ cần quán triệt tư duy “đánh đổi” khi cân nhắc mức độ ưu tiên giữ mục tiêu ổn định - cải cách (tái cấu trúc) và mục tiêu tăng trưởng trên quan điểm lợi ích phát triển dài hạn.

Bởi vậy, ông Thiên đưa ra đề xuất rằng: Chính phủ nên tập trung mục tiêu ổn định vĩ mô và khôi phục niềm tin đồng thời xác định mô hỉnh tăng trưởng mới. Các mục tiêu bổ sung là kéo lạm phát xuống 6-7%, không quá chú trọng tốc độ tăng trưởng GDP, có thể chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức 3-4%, cùng lắm là 5%, cần kiên quyết giảm thu ngân sách xuống 22-23%GDP, trên cơ sở đó thực sự giảm chi ngân sách, giảm đầu tư công, kéo mức thâm hụt ngân sách xuống 4% GDP.