Trung Quốc và Việt Nam là quê hương của khoa châm cứu - một bộ phận quan trọng trong hệ thống y học cổ truyền phương Đông, một y thuật không dùng thuốc, tiện lợi, ít tốn kém tiền bạc, gần gũi với nhân dân, không đòi hỏi phòng ốc rộng rãi, tiện nghi, thiết bị hiện đại. 

Sách xưa Lĩnh Nam chích quái còn ghi rõ: Từ trước Công nguyên, người Việt cổ đã biết châm cứu. Vào thời đại đá, ông cha ta đã từng mài đá nhọn thành kim châm gọi là biếm thạch để chữa bệnh. Đến thời đại đồng, thì kim châm được làm bằng đồng thau gọi là vi châm, rồi sau đó, là kim bạc, kim vàng.

Trong nhiều thập niên của thế kỷ 20, Nhà châm cứu Nguyễn Tài Thu đã đưa châm cứu Việt Nam lên tầm cao mới, hiện đại, gây tiếng vang rộng rãi trong dư luận nhiều nước trên thế giới như Pháp, Italy, Mexico, Panama, v.v.

Trân trọng ghi nhận công lao của GS Thu, Nhà nước ta đã tặng ông Huân chương Độc lập hạng nhì và các danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân, Anh hùng Lao động…

Tuy nhiên, dù tài giỏi đến đâu, con người ta cũng không thể thoát khỏi tác động nghiệt ngã của “quy luật muôn đời” về “sinh, lão, bệnh, tử”! Nào ai có thể trẻ mãi không già trong cõi trần ai?! Bởi thế, một sự nghiệp lớn lao, trường tồn, bất diệt chỉ có thể là sự nghiệp chung của nhiều người, do nhiều thế hệ kế tiếp nhau gánh vác. Và việc chuyển giao thế hệ là điều hiển nhiên, tất yếu, không lệ thuộc vào sự tiếc nuối của bất cứ ai! Vậy nên, bậc trí giả là người hiểu thấu quy luật của tự nhiên, xã hội và tâm lý con người, nhận rõ lúc nào mình cần “tri túc, tri chỉ” (biết đủ, biết dừng), theo lời dạy của Lão Tử, nhà triết học cổ đại phương Đông kiệt xuất.. 

Rất may, trong cuộc đời dài của mình - ông sinh năm 1931 - GS Thu đã kịp đào tạo cho đất nước một đội ngũ đông đảo các nhà châm cứu ở khắp các tỉnh, thành phố, từ miền bắc đến miền nam, từ miền xuôi lên miền ngược. Trong số đó, có những người học trò ưu tú, đủ sức kế tục và phát huy sự nghiệp của thầy, hiện đang giữ trọng trách tại Bệnh viện Châm cứu trung ương, như: PGS, TS Nghiêm Hữu Thành, giám đốc bệnh viện; PGS, TS Vũ Thường Sơn, phó giám đốc; TS Nguyễn Viết Thái, phó giám đốc; TS Nguyễn Quốc Khoa, phó giám đốc; PGS, TS Nguyễn Bá Quang, phó giám đốc.

Nhờ vậy, sau khi GS Thu về hưu vào năm 2007, ở tuổi 76, Bệnh viện Châm cứu trung ương vẫn tiếp tục phát triển. Ban giám đốc mới trân trọng mời GS Thu tiếp tục làm việc tại bệnh viện, như một người thầy, một chuyên gia châm cứu nổi tiếng.

Thành lập ngày 24/4/1082, qua 30 năm xây dựng và phát triển, đến nay, Bệnh viện Châm cứu trung ương đã trở thành một bệnh viện chuyên khoa hạng I, trực thuộc Bộ Y tế. Bệnh viện hiện có 1 giáo sư, 3 phó giáo sư, 12 tiến sĩ, 32 thạc sĩ, 5 bác sĩ chuyên khoa cấp II, 30 bác sĩ chuyên khoa cấp I; 68 bác sĩ châm cứu và các chuyên khoa khác, 5 dược sĩ đại học, 106 điều dưỡng viên, v.v., cùng một đội ngũ cán bộ, viên chức gồm 345 người. Quy mô hiện nay của bệnh viện đạt tới 440 giường bệnh, thường xuyên được sử dụng 100%.

Bệnh viện đã được Nhà nước ta vinh danh là Đơn vị Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, được nhân dân tìm đến như là “Bệnh viện của người nghèo”, “Bệnh viện tình thương”… 

Đến thăm bệnh viện trước Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2 năm nay, ngay từ cái nhìn đầu tiên, tôi đã nhận ra khí thế đi lên của cơ sở y tế này, qua vẻ ngoài sạch sẽ, khang trang, nền nếp ở tất cả 10 khoa lâm sàng, 3 khoa cận lâm sàng, 5 phòng chức năng, 2 trung tâm nghiệp vụ…

Mới dây, năm 2011, Bệnh viện Châm cứu trung ương đã đưa vào phục vụ bệnh nhân ba mô hình diều trị mới, đó là Phòng khám chuyên gia về châm cứu và thuốc Đông y, Đơn vị tư vấn điều trị và kiểm soát đau cột sống, Đơn vị điều trị và chăm sóc đặc biệt cho người liệt. Ba mô hình điều trị mới này được người bệnh tìm đến ngày càng đông.

Ngoại châm tê là một bệnh khoa đặc biệt, đòi hỏi trong bệnh viện phải có đủ những nhà châm cứu đạt trình độ cao, có “bàn tay vàng” điêu luyện, chỉ dùng những cây kim châm cứu không thôi, thế mà có thể gây tê, để cho các bác sĩ phẫu thuật tha hồ thực hiện các ca mổ khác nhau. Không sử dụng bất cứ một loại thuốc tê, thuốc mê nào - những loại thuốc gây hại cho cơ thể - ấy vậy mà người bệnh vẫn không cảm thấy đau đớn gì cả, trong suốt thời gian - đôi khi kéo dài nhiều tiếng đồng hồ - nhà phẫu thuật dùng dao “mổ bụng moi gan” mình! 

Kỹ thuật châm tê thường dùng là đại trường châm, nghĩa là dùng các loại kim lớn và dài - có thể dài tới 20-30 centimet - để châm xuyên kinh, xuyên huyệt. Đây là một kỹ thuật châm đặc biệt Việt Nam, do GS Nguyễn Tài Thu và các học trò của ông đề xướng. PGS, TS Nghiêm Hữu Thành là một trong mấy người gần gũi, được GS Thu trực tiếp truyền thụ nhiều năm. 

Mỗi khi ra nước ngoài công tác dài ngày, GS Thu thường giao cho anh Thành thực hiện nhiều ca châm tê để mổ. PGS, TS Thành có thể châm tê cho đủ loại phẫu thuật như: mổ bướu cổ, mổ u xơ tử cung, u nang buồng trứng, u vú, ung thư dạ dày, mổ tai xương chũm, cắt túi mật, sỏi mật, sỏi niệu quản, sỏi bàng quan, sỏi thận, phẫu thuật gãy xương đòn, xương cẳng tay… Mỗi loại phẩu thuật, phải châm theo một phác đồ kinh, huyệt riêng.

Bệnh viện Châm cứu trung ương tiếp nhận nhiều loại bệnh khó, như: liệt nửa người do tai biến mạch máu não ở người lớn, liệt do di chứng viêm não ở trẻ em, liệt mặt, giảm hoặc mất thị lực, câm điếc thứ phát, các loại liệt thần kinh, đau thần kinh tọa, đau do ung thư, hỗ trợ cai nghiện ma túy, v.v.

Bệnh viện phát triển các hình thức châm ngày càng phong phú, như: thể châm, nhĩ châm, mai hoa châm, đại trường châm, điện châm, thủy châm, cấy chỉ, kết hợp với xoa bóp, bấm huyệt, khí công dưỡng sinh, v.v.

Xác nhận những bước tiến của bệnh viện trong 5 năm qua, mới đây, ngày 19/12/2011, Bệnh viện Châm cứu trung ương đã tổ chức lễ đón nhận Huân chương Độc lập hạng ba tặng cho tập thể cán bộ, viên chức bệnh viện, và Huân chương Lao động hạng ba cho cá nhân PGS, TS Nghiêm Hữu Thành, giám đốc bệnh viện. Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân và Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đã đến dự, trao huân chương, và nghe PGS, TS Nghiêm Hữu Thành trình bày phương hướng hoạt động của bệnh viện trong thời gian 2012 - 2015.

Do dung lượng của bài báo có hạn, về ảnh hưởng quốc tế của ngành châm cứu Việt Nam, tôi chỉ nêu lên những hoạt động của bệnh viện tại Mexico, một đất nước xa xôi ở châu Mỹ La-tinh, cách nước ta nửa vòng Trái đất. 

Từ năm 2000 đền năm 2010, bệnh viện đã cử 100 lượt giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ sang Mexico giảng dạy, kết hợp điều trị bằng châm cứu cho hơn 150 nghìn lượt người bệnh, đạt kết quả tốt. Các chuyên gia châm cứu nước ta làm việc tại ba trung tâm châm cứu mang tên Hồ Chí Minh ở ba bang Mexico D.F., Monterry, Zacatecas. Các trung tâm này hoạt động tốt, được Đảng Lao động Mexico - một chính đảng trong liên minh cầm quyền - đánh giá rất cao. Tổng Bí thư Đảng Lao động Mexico Alberto Annaya Gutiers đã sang tận Hà Nội để cảm ơn bệnh viện.

Có lần cố GS Phạm Song, nguyên Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, nói với tôi đại ý: Trong các chuyên ngành khoa học - kỹ thuật nước ta, có thể nói châm cứu là chuyên ngành duy nhất đã đào tạo thành công ở nước ngoài 23 thạc sĩ y khoa chuyên ngành châm cứu, tại Đai học Zacatecas, Mexico. Việt Nam ta là một trong vài nước đóng vai trò tiên phong trên thế giới về ngành châm cứu. GS Nguyễn Tài Thu được bầu làm Phó Chủ tịch Hiệp hội Châm cứu thế giới phụ trách khoa học - kỹ thuật, nhiều nhiệm kỳ. (Chủ tịch Hiệp hội Châm cứu thế giới là GS Đặng Lương Nguyệt, người Trung Quốc).

Bệnh viện còn mở lớp đào tạo châm cứu ngắn hạn ở nhiều nước khác, như: Pháp, Tây Ban Nha, Italy, Bỉ, Hà Lan, Thụy Sĩ, Nga, Bulgaria, Cuba, Mông Cổ, Lào, Slovakia, CH Czech, Thái-lan, v.v. Ngoài ra, bệnh viện còn tiếp nhận đào tạo tại Hà Nội, và cấp bằng châm cứu cho các bác sĩ nước ngoài, như: Mỹ, Pháp, Đức, Italy, Thụy Sĩ, Lào, Thái-lan, Tây Ban Nha, Congo, v.v. 

Sách châm cứu do bệnh viện biên soạn đã được in bằng các thứ tiếng Anh, Pháp, Nga, Tây Ban Nha. 

Châm cứu đang là một mũi nhọn của “ngoại giao y tế”. Bệnh viện Châm cứu trung ương hiện hợp tác với 40 nước trên khắp năm châu lục. 

Đặc biệt, bệnh viện đang xúc tiến nhiều kế hoạch hợp tác ngày càng chặt chẽ hơn với Trung Quốc, nước có ngành châm cứu tiên tiến bậc nhất thế giới.